اسلام همان‌طور كه فكر اينكه روحانيت از مختصات يك طبقهء خاص است از دماغ ايرانى خارج كرد ، اين فكر را نيز از دماغ آنها بيرون نمود . اسلام فكر حكومت اشراف و به اصطلاح اريستوكراسى را از ميان برد و فكر ديگرى كه از لحاظ ريشه ، دموكراسى و حكومت عامه است به وجود آورد . اسلام به زن شخصيت حقوقى داد ، تعدد زوجات به شكل حرمسرادارى و بدون قيد و شرط و حد را منسوخ ساخت ؛ آن را تحت شرايطى بر اساس تساوى حقوق زنان و امكانات مرد و در حدود معينى كه ناشى از يك ضرورت اجتماعى است مجاز دانست . عاريه دادن زن ، فرزند استلحاقى ، ازدواج نيابى ، ازدواج با محارم ، ولايت شوهر بر زن را منسوخ ساخت . اسلام نه تنها براى ايرانيانى كه مسلمان شدند خير و بركت بود ، در آيين زرتشتى نيز اثر گذاشت و به‌طور غيرمستقيم موجب اصلاحات عميقى در آن گشت . قبلًا از كريستن سن نقل كرديم كه : « هنگامى كه غلبهء اسلام دولت ساسانى را كه پشتيبان روحانيون بود واژگون كرد ، روحانيون دريافتند كه بايد كوشش فوق العاده براى حفظ شريعت خود از انحلال تام بنمايند . اين كوشش صورت گرفت ؛ عقيده به زروان و اساطير كودكانه را كه به آن تعلق داشت دور انداختند ، پرستش خورشيد را ملغى ساختند ، بسى از روايات دين را يا به كلى حذف كردند يا تغيير دادند ، و بخشهايى از اوستا ى ساسانى و تفاسير آن را كه آلوده به افكار زروانيه شده بود در طاق نسيان نهادند يا از ميان بردند . . . » خدمات اسلام به ايران و ايرانى منحصر به قرون اول اسلامى نيست ؛ از زمانى كه سايهء اسلام بر اين مملكت گسترده شده است ، هر خطرى كه براى اين مملكت پيش آمده به وسيلهء اسلام دفع شده است . اسلام بود كه مغول را در خود هضم ساخت و از آدمكشانى آدمخوار انسانهايى دانش دوست و دانش پرور ساخت ، از دودهء چنگيزى ، محمد خدابنده تحويل داد و از نسل تيمور ، بايسنقر و اميرحسين بايقرا به وجود آورد . امروز نيز اسلام است كه در مقابل فلسفه‌هاى مخرب بيگانه ايستادگى كرده و مايهء احساس شرف و عزت و استقلال اين مردم است . آنچه امروز ملت ايران